یلدا ميترائيسم و كريسمس
پژوهشي بر اشتراك در باورهاي آيين مهر و مسيحيت
ريشههاي يلدايي كريسمس
اين اشتراكات فرهنگي و تاريخي در عين حال نشان از مبادلات فرهنگي ايشان در طول تاريخ دارد و اشتراكات و تشابهات جشن كريسمس در آيين مسيحيت با آداب رايج در آيين ميترائيسم (مهرپرستي ايران باستان) از جمله اين موارد ميباشند و در آستانه بيست و پنجم دسامبر بازخواني اين اشتراكات، خالي از لطف نخواهد بود. هر چند كه اين تشابهات هرگز ناقض ريشههاي الهي و توحيدي دين مسيحيت نيست.
كريسمس (به فرانسوي Noel) كه بيشتر مسيحيان آن را در بيست و پنجم دسامبر هر سال برگزار ميكنند، روزي است كه در تقويم مسيحيان، زادروز عيسي مسيح(ع) محسوب ميشود و بزرگترين جشن مسيحيان سراسر جهان است.
عيسي مسيح پيامآور صلح و دوستي و مورد احترام تمامي اديان آسماني است و مسيحيان اين روز را با آيينهاي ويژه برگزار ميكنند. اين درحالي است كه تولد حضرت عيسي(ع) به درستي معلوم نيست و بر سر تشخيص روز واقعي تولد او قرنهاست در ميان فرق مختلف مسيحي اختلافنظر وجود دارد. علاوه بر 25 دسامبر برخي آن را ششم ژانويه، اول مارس، پانزدهم سپتامبر و همچنين برخي نيز روزي نامشخص در نوامبر گفتهاند.
انتخاب بيست و پنجم دسامبر از بين اين تاريخهاي متعدد كه در عين حال مورد قبول اكثريت مسيحيان جهان است به اقدامات كنستانتين، امپراتور روم بازميگردد. كه به پدر كليسا مشهور است. او در سال 314 ميلادي آيين مسيح را در روم رسميت داد. مسيحيان كه تا آن هنگام مورد آزار و اذيت واقع ميشدند از اين زمان فراغت يافتند تا آزادانه به مناسك ديني خود بپردازند. كنستانتين مسيحيت را جانشين آيين ميترائيسم نمود كه تا آن هنگام در دربار روم رسميت داشت. آييني كه از ايران به روم رفته و در آنجا گسترش يافته بود.
ميترائيسم يا مهرپرستي، يكي از آيينهاي مذهبي ايران قديم بود و مهمترين جشن آن تولد مهر (خورشيد) است كه در اولين شب زمستان اول ديماه برابر با بيست و دوم دسامبر برگزار ميشود. اين شب كه در عين حال درازترين شب سال نيز است با جشني بهنام جشن يلدا گرامي داشته ميشود كه برگزاري آن هنوز در ايران رايج است.
ميترائيسم در امپراتوري روم اهميتي بيشتر يافت. در شرايطي كه در امپراتوري ايران با برقراي آيين زرتشت، ميترائيسم اهميت خود را به عنوان يك مذهب مستقل از دست داد. مهرپرستان در منطقه آسياي صغير محدود شدند. پس از آن با جهانگشاييهاي امپراتوري روم در سده اول قبل از ميلاد و تصرف آسياي صغير، روميان با آيين مهر آشنا شدند و پس از آن اين آيين توسط اسيران جنگي به تدريج در روم ريشه دوانيد و گسترش يافت.
آيين مهر علاوه بر برخي از امپراتوران، طرفداران زيادي بين تجار و لشكريان پيدا كرد بهطوري كه در آغاز سده چهارم بيش از 300 معبد ميترايي (مهرابه) در ايتاليا وجود داشت و بيشتر روميان شب يلدا را جشن ميگرفتند.
دايرهالمعارف بريتانيكا به شباهتهاي آشكار بين ميترائيسم و مسيحيت اشاره دارد. برخي از اين تشابهات عبارتند از:
1ـ علامت صليب در آيين مهر نيز بوده.....
کمتر از ذرّه نه اي پست مشو مِهر بورز تابه خلوتگه خورشيد رسي چرخ زنان